ज्या मोबदल्यासाठी कोणताही मोबदला नाही

जेव्हा आपण वस्तुस्थितीचा विचार करतो, तेव्हा हे निर्विवाद वाटते की माणसाची कमावण्याची क्षमता त्याच्या आसक्तीच्या क्षमतेवर परिणाम करते. खरेदी शक्ती आपल्याला विक्रीच्या जाहिरातींना बळी पडायला लावते. आणि विक्रीच्या जाहिराती आत्म्याच्या आसक्तीला गोंधळात टाकतात. प्राण्यांमध्ये खरेदी शक्ती नसते. त्यांच्या मूळ स्वभावाशी जुळत नसलेल्या गोष्टींसाठी त्यांना सहजपणे फसवता येत नाही. म्हणूनच जाहिरातदार त्यांना एकटे सोडतात. प्राणी होर्डिंग्ज, गूगल जाहिराती किंवा उत्पादन प्लेसमेंटला बळी पडत नाहीत. त्यांच्या जगात, ट्विटर म्हणजे तारेवर बसलेले तीन किंवा अधिक पक्षी. प्रभावक (इन्फ्लुएन्सर) म्हणजे अशी कोणतीही व्यक्ती, जिच्यासाठी तुम्ही प्रेमाचे पात्र किंवा जेवण असू शकता. प्राण्यांना त्यांच्या आकांक्षांना प्रचलित ट्रेंड आणि मास मार्केटिंगच्या चकचकीत चक्रव्यूहातून वेगळे करण्याची गरज नसते. मेरी ऑलिव्हरच्या सल्ल्याचे पालन करण्यात ते पारंगत आहेत, “तुमच्या शरीरातील कोमल प्राण्याला जे आवडते, त्यावर प्रेम करू द्या.” तथापि, माणसांसाठी, आपल्या टिकर टेप, टेलिमार्केटर्स, हायपरलिंक्स आणि वन-क्लिक ऑर्डर्समुळे, आपल्या हाडांमध्ये खोलवर वसलेल्या वन्य आणि कोमल अस्तित्वाला शोधणे आव्हानात्मक असू शकते. जो कंगाल, अनवाणी आणि उल्हसित आहे. तो विस्कटलेल्या केसांचा भटका, जो कधीही गाणे थांबवत नाही.

तर मग युक्ती ही आहे की, आपल्या इंद्रियांना एखाद्या प्राण्याप्रमाणे प्रशिक्षित करायचे. आपल्या सभोवताली विस्तीर्णपणे पसरलेल्या, कोणत्याही मोबदल्याशिवाय मिळणाऱ्या सर्व सुखांबद्दल अधिकाधिक जागरूक आणि प्रतिसादक्षम व्हायचे. असा मोबदला, ज्यासाठी कोणताही मोबदला नाही. जसे की नीळसर सूर्यास्त, संगमरवरी चंद्र आणि अमॅरिलिस बेलाडोना ... तुम्ही यापैकी शेवटच्या गोष्टीशी अपरिचित आहात का? चला, मी तुमची ओळख करून देतो. पण त्याआधी, शेक्सपियरने विचारले, “नावात काय आहे?” आणि कोणीही उत्तर दिले नाही. वाचकांनो, तो एक कवी होता म्हणून त्याचे सर्व प्रश्न अलंकारिक होते, असे नाही. नावात काय आहे? तुम्ही भाग्यवान असाल तर, त्यात भरपूर कविता आहे. कारण पूर्वीच्या काळी (म्हणजे, जेव्हा आपण कल्पनाशक्तीची सहज प्रतिभा गमावली नव्हती आणि 'मोडेम', 'क्रेडिट कार्ड' आणि 'चेअरमन' यांसारखी सामान्य विशेषणे तयार करायला सुरुवात केली नव्हती), आपल्याकडे एखाद्या गोष्टीला नाव देऊन तिचा आत्मा जागृत करण्याची एक देणगी होती. जणू काही मंत्रांप्रमाणे हवेत नावे उच्चारली गेली, आणि अचूक कंपनांद्वारे जगातील अस्तित्वे तत्काळ सजीव होऊन, त्यांच्या उज्वल अस्तित्वात बोलावली गेली. गुलाबाला 'स्कंक कॅबेज' म्हणा, आणि ते आतून जवळजवळ निश्चितच थोडे मरेल.

अमॅरिलिस फुलांना हे नाव अगदी साजेसे आहे. ग्रीक भाषेतून आलेल्या या शब्दाचा अर्थ 'चमकणे' असा आहे. अनेक ग्रीक गोष्टींप्रमाणे, याचा उगम एका सुंदर अप्सरेशी जोडला जातो. सुंदर ग्रीक अप्सरांचे दोन प्रकार आहेत — एक म्हणजे जिच्यावर प्रेम केले जाते आणि दुसरी म्हणजे जी प्रेमात आकंठ बुडालेली असते. अमॅरिलिस एका उदासीन मेंढपाळाच्या प्रेमात आकंठ बुडाली होती. ग्रीक दंतकथांमधील नाकारलेल्या व्यक्तींप्रमाणेच, ती डेल्फीच्या भविष्यवेत्त्याकडे जाते — जी सरळमार्गी नसलेला सल्ला देते आणि गोष्टी रंजक ठेवण्यात पारंगत आहे. भविष्यवेत्त्याचे ज्ञान अमॅरिलिसला तिच्या आवडत्या व्यक्तीच्या झोपडीच्या दारात उभे राहून ३० दिवस स्वतःच्या हृदयात सोन्याचा बाण खुपसण्याचा नित्यक्रम अवलंबण्यास सांगते. ती त्याचे पालन करते आणि या जोखमीच्या प्रयोगाच्या शेवटच्या दिवशी, जमिनीवर उडालेले रक्ताचे लाल थेंब माणिक लाल फुलांमध्ये रूपांतरित होतात. या सर्व नाट्यमय किमयेने त्या मेंढपाळाची उदासीनता वितळून जाते. तो स्वतःला इजा करणाऱ्या आपल्या प्रियेला मिठी मारताच, अमॅरिलिसचे सुयांनी भरलेले हृदय आनंदाने त्याच क्षणी बरे होते आणि नाजूक गळ्याची, नुकतीच उमललेली फुले तिचे नाव धारण करतात. मात्र, सर्वच अमॅरिलिसची फुले रक्तासारखी लाल नसतात.
आमची अमॅरिलिस ही वर उल्लेख केलेल्या बेलाडोना जातीची आहे ( बेलाडोना म्हणजे, 'सुंदर स्त्री.'). ती मोत्यासारखी फिकट गुलाबी रंगाची आहे. खरं तर ती आमची नाहीत. किंवा कुणाचीच नाहीत. एके दिवशी आम्ही उठलो, तर त्यांनी एखाद्या भव्य सैन्याप्रमाणे आमच्या घराभोवती वेढा घातला होता. जर कोणाला वेढा घालायचाच असेल, तर तो नेहमीच फुलांच्या सैन्याकडूनच घातला जावो. ज्यांची डोकी तपकिरी आणि पानविरहित देठांवर इतक्या सुंदरपणे झुकलेली आहेत, ज्यांच्या पाकळ्या टोकांना इतक्या हळुवारपणे वळलेल्या आहेत, तुम्ही त्यांचे अपराध आता आणि कायमचे क्षमा करा.

त्यांच्या उंच देठांवर पानांचे आवरण अजिबात नसल्यामुळे आणि त्यांची सुवासिक, अनेक फुले झालरदार व नाजूक असल्यामुळे, त्यांना 'नग्न स्त्रिया' असेही म्हटले जाते. जर हे तुम्हाला धक्कादायक वाटत असेल, तर लक्षात ठेवा की प्रत्येक फुलाचे जीवन हे अशा घोटाळ्यांवर, मखमली खोल्यांमधील गुप्त भेटींवर आणि सर्व प्रकारच्या येण्या-जाण्यावर अवलंबून असते. फुलाने सभ्य किंवा सुसंस्कृत असणे योग्य नाही. किंबहुना, कोणीही सभ्य आणि सुसंस्कृत असणे योग्य नाही, असे म्हणता येईल. या मुद्द्यावर तुम्हाला योग्य माहिती हवी असेल (किंवा आदराने चक्कर यावी असे वाटत असेल), तर एखाद्या फिरत्या दरवेश्याला विचारा.

जर तुम्हाला वाटत असेल की अमॅरिलिसची फुले उमलण्याच्या अगदी आधी आली, तर तुम्ही चुकताय. तुमच्या लक्षात येण्याआधीच ती तिथे होती; सुरुवातीला जमिनीखाली खोलवर, भव्य, खडबडीत आणि वेड्यावाकड्या कंदांच्या रूपात लपलेली, आणि मग हिवाळ्याच्या अखेरीस, हिरव्या पट्ट्यांसारख्या पानांच्या पाचूच्या रंगाच्या झुबक्यांच्या रूपात बाहेर येत. उत्साही आणि आश्वासक — पण कशाचे आश्वासन? पाने काहीच उघड करत नाहीत, आणि वसंत ऋतूतील कळ्या येण्याआधीच, ती बहरलेली पाने कोमेजतात, मरतात आणि अचानक नाहीशी होतात. तो सगळा हिरवा गाजावाजा, आणि आता — फक्त उघडी जमीन. एवढं सगळं काही, व्यर्थ गेलं. एक प्रकारची निराशाच. आणि इथूनच समजण्यातली चूक सुरू होते. आपल्या आयुष्यातील अनेक गोष्टी वाटाघाटींसारख्याच चालतात हे पाहता, ही चूक समजण्यासारखी आहे. वाटाघाटींमध्ये पारदर्शकता आणि ठोसपणा महत्त्वाचा असतो; एखादी व्यक्ती अत्यंत भोळी असल्याशिवाय संदिग्धतेवर समाधान मानत नाही. हुशार माणसे असे म्हणत नाहीत, “मी तुम्हाला माझे रक्त, घाम आणि अश्रू देईन, आणि तुम्ही मला — एक आश्चर्य द्या.” नाही. हुशार माणसे स्पष्ट अटी आणि नियम ठरवून घेतात. पण रहस्य... रहस्य नेहमी स्वतःच्याच अटींवर वागते. अखेरचा विजय रहस्याचाच असतो.

आणि कधीकधी ते अमॅरिलिस बेलाडोनाच्या तुतारीच्या आकाराच्या फुलांमध्ये हसते. अशी फुले जी आपल्या कळ्यांच्या घट्ट पकडीतून सुटतात, ताठ आणि दृढ देठांवर उंच धरलेल्या कळ्या, असे देठ जे उघड्या जमिनीतून पवित्र पुनरुत्थानाप्रमाणे वर येतात, इतक्या काळाने जेव्हा तुम्ही सर्व आशा सोडून दिलेली असते, की कित्येक वर्षे (कितीतरी वर्षे!) तुम्हाला या गोष्टींचा उलगडा होत नाही. ही आ वासून उठणारी गुलाबी सौंदर्ये त्या निराशाजनक हिरव्या पानांच्या कबरीतून वर येतात. हा शोध एखाद्या दैवी साक्षात्कारासारखाच धक्कादायक असतो.

अनुपस्थिती हा एक गैरसमज आहे – अदृश्य उपस्थितीचा. याच क्षणी, अंधारात लपलेल्या विशालतेचे रूपांतर होत आहे. सूर्यासोबतच्या जीवनाच्या या अंतहीन प्रेमकथेवर लक्ष ठेवणे शक्य नाही. म्हणून, प्रिय हृदया, क्षुल्लक गोष्टींसाठी योजना आखणे थांबव. तू बक्षीस शिकारी नाहीस, तू तर संपत्तीचा खजिना आहेस. प्रिय मना, तुझी ही कष्टमय कामे थांबव. तू एक झरा आहेस, दळणयंत्र नाहीस. प्रिय मित्रा – पुरे झाली तुझी ही उन्मत्त धडपड. काहीतरी वेगळा मार्ग आजमावून बघ.

लक्षात ठेवा —
फुले ऋतू कमवत नाहीत. कोणत्याही नदीला समुद्रापर्यंतचा मार्ग मिळण्याचा हक्क नसतो.