Ik hou van je, maar ik mag je niet...

In het Engels verwijst het woord 'love' vaak naar 'iets wat ik leuk vind'. Bijvoorbeeld: "Ik hou van kleefrijst", "Ik hou van zoete mango". We bedoelen eigenlijk dat we het leuk vinden. Leuk vinden betekent dat je gehecht bent aan iets, zoals eten, dat je echt lekker vindt of graag eet. We houden er niet van.

Metta betekent dat je je vijand liefhebt; het betekent niet dat je je vijand aardig vindt. Als iemand je wil vermoorden en je zegt: "Ik vind hem aardig", dan is dat onzinnig! Maar we kunnen van hen houden, wat betekent dat we ons kunnen onthouden van onaangename gedachten en wraakzucht, van elk verlangen om hen pijn te doen of te vernietigen. Ook al vind je hen misschien niet aardig – het zijn ellendige, miserabele mensen – je kunt nog steeds vriendelijk, gul en barmhartig tegenover hen zijn. Stel je voor dat er een dronkaard deze kamer binnenkomt die smerig en walgelijk, lelijk en ziek is, en er is niets in hem dat je aantrekkelijk vindt – dan zou het belachelijk zijn om te zeggen: "Ik vind deze man aardig". Maar je kunt van hem houden, niet blijven hangen in afkeer, niet meegesleept worden door reacties op zijn onaangenaamheden. Dat is wat we bedoelen met metta.

Soms zijn er dingen die je niet leuk vindt aan jezelf, maar metta betekent dat je niet verstrikt raakt in de gedachten die je hebt, de houdingen, de problemen, de gedachten en gevoelens van je geest. Het wordt dus een directe oefening in heel bewust zijn. Bewust zijn betekent metta hebben ten opzichte van de angst in je geest, of de woede, of de jaloezie.

Metta betekent geen problemen creëren rondom bestaande omstandigheden, maar ze laten verdwijnen, ophouden. Als er bijvoorbeeld angst in je opkomt, kun je metta voor die angst hebben – dat wil zeggen dat je er geen afkeer van ontwikkelt, maar de aanwezigheid ervan accepteert en toestaat dat het verdwijnt. Je kunt de angst ook minimaliseren door te erkennen dat het dezelfde soort angst is die iedereen heeft, die dieren hebben. Het is niet mijn angst, het is niet die van een ander, het is een onpersoonlijke angst. We beginnen compassie te voelen voor andere wezens wanneer we het lijden begrijpen dat gepaard gaat met het reageren op angst in ons eigen leven – de pijn, de fysieke pijn van een schop, wanneer iemand je schopt...

In Londen raakte ik altijd erg gefrustreerd als ik met de metro reisde. Ik haatte het, die vreselijke metrostations met afschuwelijke reclameposters en de enorme mensenmassa's in die vieze, smerige treinen die door de tunnels raasden. Ik voelde een totaal gebrek aan metta (geduld en vriendelijkheid). Ik bleef er met afkeer op zitten, totdat ik besloot om tijdens mijn reizen met de Londense metro een meditatie in geduld en vriendelijkheid te beoefenen. Toen begon ik er echt van te genieten, in plaats van me te ergeren. Ik begon vriendelijk te zijn tegenover de mensen daar. De afkeer en het geklaag verdwenen volledig.

Wanneer je een afkeer van iemand voelt, merk je dat je de neiging hebt om die afkeer te versterken met opmerkingen als: "Hij deed dit en dat, en hij is zus en zo hoort hij niet te zijn." Als je iemand daarentegen echt aardig vindt, denk je: "Hij kan dit en dat. Hij is goed en aardig." Maar als iemand zegt: "Die persoon is echt slecht!", word je boos. Als je iemand haat en iemand anders prijst hem, word je ook boos. Je wilt niet horen hoe goed je vijand is. Wanneer je vol woede zit, kun je je niet voorstellen dat iemand die je haat misschien wel deugdzame eigenschappen heeft; zelfs als ze goede eigenschappen hebben, kun je je er geen enkele herinneren. Je herinnert je alleen maar alle slechte dingen. Als je iemand aardig vindt, kunnen zelfs zijn fouten vertederend zijn – 'onschuldige kleine foutjes'.

Herken dit dus in je eigen ervaring; observeer de kracht van sympathie en antipathie. Geduldige vriendelijkheid, metta, is een zeer nuttig en effectief instrument om om te gaan met alle onbeduidende details die de geest rond onaangename ervaringen opbouwt. Metta is ook een zeer nuttige methode voor mensen met een kritisch en onderscheidend vermogen. Zij zien alleen de fouten in alles, maar kijken nooit naar zichzelf, ze zien alleen wat 'daarbuiten' is.

Het is tegenwoordig heel gewoon om constant te klagen over het weer of de overheid. Persoonlijke arrogantie leidt tot dit soort echt gemene opmerkingen over van alles en nog wat; of je begint te praten over iemand die er niet is, en je maakt diegene met de grond gelijk, op een heel intelligente en objectieve manier. Je bent zo analytisch, je weet precies wat die persoon nodig heeft, wat hij of zij wel en niet moet doen, en waarom hij of zij zich zo gedraagt. Heel indrukwekkend om zo'n scherpe, kritische geest te hebben en te weten wat je zou moeten doen. Je zegt natuurlijk eigenlijk: "Eigenlijk ben ik veel beter dan zij."

Je sluit je ogen niet voor de fouten en gebreken in alles. Je leeft er gewoon vreedzaam mee samen. Je eist niet dat het anders is. Metta (liefdevolle vriendelijkheid) vereist soms dat je voorbijgaat aan wat er mis is met jezelf en anderen – dat betekent niet dat je die dingen niet opmerkt, maar dat je er geen problemen van maakt. Je stopt met dat soort zelfgenoegzaamheid door vriendelijk en geduldig te zijn – door vreedzaam samen te leven.