De meest creatieve avond van mijn leven
Samenvatting: Op 7 juni 1893 werd Gandhi in Zuid-Afrika uit een eersteklas treincoupé gezet vanwege zijn huidskleur. Hij bracht de nacht door op het station van Pietermaritzburg, rillend van de kou en worstelend met zijn reactie op de belediging. Wellicht als een ode aan de "zielkracht" die in hem ontwaakt zou zijn, noemde Gandhi het "de meest creatieve nacht van mijn leven".
Meer achtergrondinformatie:
Mohandas Karamchand Gandhi landde in mei 1893 in Durban, Zuid-Afrika. Niemand, en zeker hijzelf niet, had kunnen vermoeden dat hij ooit wereldwijd bekend zou staan als Mahatma, ofwel 'grote ziel'. Sterker nog, op 24-jarige leeftijd was hij in feite een mislukkeling. Hij was er niet in geslaagd om in India een carrière als advocaat op te bouwen – sterker nog, bij een pijnlijke gelegenheid had hij de moed niet kunnen opbrengen om in de rechtbank zijn mond open te doen. Dus greep hij de kans met beide handen aan om een baantje aan te nemen bij een groot islamitisch advocatenkantoor in Durban, wat niet veel meer was dan een klerkfunctie. De meeste mensen weten, dankzij Richard Attenboroughs film Gandhi, hoe hij zonder pardon uit de trein werd gezet omdat hij, ondanks een geldig ticket, in de bergen tussen Durban en Pretoria in de eerste klas reisde. Deze gebeurtenis, slechts een week na zijn aankomst in Zuid-Afrika, was de aanleiding voor de crisis die hem uiteindelijk zou maken tot een leider die "zijn geest en persoonlijkheid [op zijn landgenoten] zou overbrengen op een manier die zijn weerga niet kent in de recente geschiedenis." Dit is de getuigenis van Jan Christian Smuts, die al snel Gandhi's grote rivaal zou worden en die, na jarenlang tegen hem gestreden te hebben, tot de conclusie zou komen dat hij "niet waardig was om in de voetsporen van zo'n groot man" als Gandhi te treden.**
Veel mensen voor en na hem zijn in hun fundamentele menselijkheid beledigd, zoals Gandhi die dag werd overkomen, maar om de een of andere reden werd het voor hem "de meest creatieve nacht van zijn leven". Zoals hij beschrijft in zijn autobiografie, Mijn experimenten met de waarheid, bracht hij de nacht door op het bergstation Pietermaritzburg, rillend van de kou en worstelend met zijn reactie op de belediging. Gevangen tussen twee impulsen, volgde hij geen van beide. Hij zwoer dat hij noch terug naar India zou vluchten, noch zou blijven (hij was immers advocaat) om de spoorwegmaatschappij ter verantwoording te roepen voor hun misstap. Deze twee keuzes bepalen hoe de meesten van ons reageren op zo'n belediging, of welke bedreiging dan ook; maar bij Gandhi werden de woede en vernedering als het ware gedwongen een ander, creatiever kanaal te zoeken toen hij zich afkeerde van beide 'vecht-of-vlucht'-reacties. Het is alsof hij zichzelf nog maar één optie had: zijn aandacht – zijn woede – richten op de veel grotere vraagstukken van raciale vooroordelen, onrechtvaardigheid en uitbuiting die niet alleen hij, maar al zijn mede-Indiërs moesten doorstaan door toedoen van Europese kolonisten. Het is leerzaam om vandaag de dag terug te kijken op die historische strijd, want, zoals de Barmhartige Boeddha zei: "mensen zijn vaak onnadenkend"; talloze duizenden hebben dezelfde emoties ervaren, op hun eigen manier en in hun eigen mate, in het licht van het onrecht dat menselijke relaties nog steeds ontsiert.
Een interessant aspect dat de vele contrasten in Gandhi's unieke aanpak illustreert, is het volgende: terug in India zou hij nooit meer in de eerste klas reizen, hoewel er complete wagons voor hem beschikbaar werden gesteld. In 1930, op het hoogtepunt van de onafhankelijkheidsstrijd, bracht hij het Britse Rijk op de knieën omdat het arme Indiërs dwong te betalen voor hun eigen zout; maar zelf gebruikte hij op dat moment geen zout meer, omdat hij het had afgezworen als een spirituele praktijk en een manier om zich te identificeren met de 'allerarmsten'. Voor hem ging het altijd om het principe, niet om wat hij er zelf mee te winnen of te verliezen had.